Czyste Powietrze — chaos zamiast realnej pomocy?
Od 28 listopada 2024 do 30 marca 2025 r. program „Czyste Powietrze” został zawieszony. 31 marca rusza jego nowa odsłona — niestety zamiast realnych rozwiązań wprowadzane zmiany mogą pogłębić problemy i wykluczyć setki tysięcy gospodarstw domowych.
Nowe zasady = wykluczenie najuboższych
Zmienione kryteria uderzają przede wszystkim w osoby dotknięte ubóstwem energetycznym:
- Ograniczony dostęp do najwyższej dotacji — jeśli audyt wykaże, że budynek zużywa mniej niż 140 kWh/m² rocznie, właściciel nie skorzysta z maksymalnego wsparcia.
- Brak środków na wkład własny — najubożsi często nie są w stanie pokryć wkładu do inwestycji.
- VAT jako koszt niekwalifikowany — beneficjenci muszą pokryć go z własnej kieszeni.
To sprzeczne z deklarowanym celem: zamiast poprawy jakości powietrza grozi wykluczeniem tych, którzy pomocy potrzebują najbardziej.
Kluczowe braki
- Brak list rekomendowanych wykonawców — zdarzają się firmy zawyżające ceny i świadczące usługi niskiej jakości; w wielu krajach UE takie listy istnieją.
- Brak Centralnej Bazy Czystego Powietrza (CBCzP) — narzędzia do monitorowania rynku i kontroli cen; już w 2022 r. NIK alarmowała o potrzebie jego wdrożenia.
- Brak wieloletniego planu finansowania — obecny budżet wystarczy na wsparcie ok. 160 tys. gospodarstw, a w Polsce wciąż dymi ponad 2,5 mln „kopciuchów”.
Wątpliwości budzi też system „operatorów” mających wspierać najuboższych — istnieje ryzyko, że firmy będą zakładać „fundacje” tylko po to, by uzyskać status operatora i kierować beneficjentów do „swoich” wykonawców.
Czego oczekujemy
Polska wciąż ma jedne z najgorszych wskaźników jakości powietrza w Europie: najwyższe stężenie rakotwórczego benzo(a)pirenu i drugie miejsce w UE pod względem zanieczyszczenia pyłami zawieszonymi. Skutki są dramatyczne — ok. 40 tys. przedwczesnych zgonów rocznie z powodu smogu.
Apelujemy o: realizację obietnicy termomodernizacji na wielką skalę, zapewnienie środków dla najuboższych gospodarstw, mechanizmy chroniące beneficjentów przed oszustwami oraz skuteczny system monitorowania cen i jakości usług. Program „Czyste Powietrze” musi realnie poprawiać jakość życia, a nie stawać się kolejnym biurokratycznym koszmarem.
Źródło: Program „Czyste Powietrze” — obowiązujący od 31 marca 2025 r..